Ποιος ήταν ο Σεργκέι Κίροφ; Η δολοφονία του από τον σύζυγο της ερωμένης του – Ο Στάλιν ανακρίνει (!) τον δολοφόνο του Κίροφ, έδρασε αυτόνομα ή εκτελούσε εντολές; Το ξέσπασμα της «Μεγάλης Τρομοκρατίας» και οι υπαινιγμοί του Χρουστσόφ το 1956
Όμως, το γεγονός ότι μετά τη δολοφονία του Κίροφ ξέσπασε η «Μεγάλη Τρομοκρατία» του Στάλιν με τα εκατομμύρια θύματα, κάποια περίεργα γεγονότα και συμπτώσεις που θα δούμε στη συνέχεια και τέλος, οι σαφείς υπαινιγμοί του Χρουστσόφ, μάλλον οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η δολοφονία του Κίροφ έγινε κατά παραγγελία του Στάλιν…
Ποιος ήταν ο Σεργκέι Κίροφ;
Ο Sergei Mironovich Kirov γεννήθηκε στο Ουρζούμ της Ρωσίας το 1886. Από το 1904 ήταν μέλος του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος, του οποίου η πτέρυγα των Μπολσεβίκων (= πλειοψηφία) ήταν ο πρόδρομος του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης. Μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο (από το 1893). Το 1904 αποφοίτησε από τη μηχανοτεχνική σχολή του Καζάν και το φθινόπωρο του ίδιου έτους εγκαταστάθηκε στο Τομσκ. Εκεί ξεκίνησε τη δουλειά ως σχεδιαστής στο Δημαρχείο. Το καλοκαίρι του 1906 συγκρότησε παράνομη κομματική οργάνωση με τυπογραφείο για την προώθηση των ιδεών του στις τάξεις των σιδηροδρομικών.
Συνελήφθη και φυλακίστηκε για 16 μήνες. Μετά την αποφυλάκισή του συγκρότησε και πάλι την κομματική οργάνωση που είχε εξαρθρωθεί από την Αστυνομία. Στη διάρκεια του Α’ Π.Π. ήταν επικεφαλής των Μπολσεβίκων στον Βόρειο Καύκασο. Με αυτή την ιδιότητα διορίστηκε αντιπρόσωπος στο 2ο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ και πήρε ενεργό μέρος στην ένοπλη εξέγερση του Οκτωβρίου στην Πετρούπολη.
Σημαντική ήταν η συμβολή του στην οργάνωση της άμυνας του Αστραχάν. Το 1920 υπήρξε επικεφαλής της Σοβιετικής Αντιπροσωπείας στη Ρίγα, για τη σύναψη Συνθήκης Ειρήνης με την Πολωνία. Στη συνέχεια εκλέχθηκε ΓΓ της ΚΕ του ΚΚ Αζερμπαϊτζάν και συνέβαλε σημαντικά στην ανασυγκρότηση της βιομηχανίας πετρελαίου. Προσωπικός φίλος του Στάλιν έγινε μέλος της ΚΕ του ΚΚΣΕ και Γραμματέας του στο Λένινγκραντ.
Δεινός ρήτορας, ιδιαίτερα δημοφιλής και απόλυτα αφοσιωμένος στη σοβιετική εξουσία, τιμήθηκε για την αφοσίωσή του και την προσφορά του στο, με τα παράσημα «Λένιν» και «Κόκκινης Σημαίας». (Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ).
Η δολοφονία του Κίροφ (1 Δεκεμβρίου 1934)
Κάποια στιγμή, ο Κίροφ βγήκε από το γραφείο του για να δείξει σε έναν «σύντροφο» κάποια σημεία ή της ομιλίας του ή γιατί, σύμφωνα με άλλους ιστορικούς, η ιδιαιτέρα γραμματέας του είχε ειδοποιηθεί από τον Διοικητή Ασφαλείας του Λένινγκραντ, ότι ο Κίροφ έπρεπε να επικοινωνήσει με τον Κρεμλίνο. Καθώς δεν υπήρχαν προσωπικά τηλέφωνα τότε, ο Κίροφ κατευθύνθηκε στο τηλεφωνείο. Έχοντας διασχίσει λίγα μέτρα από το γραφείο του, ένας άντρας που παραμόνευε, τον πυροβόλησε στην πλάτη, στο μέρος της καρδιάς. Ο Κίροφ σωριάστηκε στο πάτωμα. Ήταν νεκρός…
Όταν οι «σύντροφοί» του έτρεξαν να δουν τι είχε συμβεί, βρήκαν τον Κίροφ νεκρό στο δάπεδο και τον δολοφόνο του να είναι αναίσθητος, με το περίστροφο λίγα μέτρα μακριά του. Ο δολοφόνος, μετά την αποτρόπαια ενέργειά του, έπαθε σοκ και έχασε τις αισθήσεις του. Το περίστροφο, με το οποίο μάλλον σκόπευε να αυτοκτονήσει, είχε κυλήσει μερικά μέτρα πιο μακριά.
Φυσικά, όλοι έπεσαν πάνω του και τον συνέλαβαν. Ανάμεσά τους ήταν και ο Μπορίσοφ, ο σωματοφύλακας του Κίροφ, που βέβαια δεν φαντάστηκε τι θα συνέβαινε όταν άφηνε τον προϊστάμενό του να διασχίσει μερικά μέτρα σε ένα προστατευμένο κτίριο. Ο Μπορίσοφ εμβρόντητος, αναγνώρισε στο πρόσωπο του δολοφόνου έναν παλιό γνώριμο. Τον είχε συλλάβει πριν μερικές μέρες σε έναν δρόμο του Λένινγκραντ, γιατί θεώρησε ότι ήταν ύποπτος και παρακολουθούσε τον Κίροφ. Μάλιστα είχε διαπιστώσει ότι οπλοφορούσε!
Τον παρέδωσε στον Ιβάν Ζαπορόζετς, διευθυντή της τοπικής Αστυνομίας, ο οποίος με τη σειρά του επικοινώνησε με τον Επίτροπο (Υπουργό) Εσωτερικών Γκένριχ Γκριγκόριεβιτς Γιάγκοντα στη Μόσχα και ρώτησε τι να κάνει με τον ύποπτο. Ο Γιάγκοντα απάντησε κάπως παράξενα, λέγοντας ότι θα τον ενημερώσει σε λίγο. Πράγματι, ο Γιάγκοντα τηλεφώνησε στον Ζαπορόζετς και του είπε να αφήσει ελεύθερο τον ύποπτο. Προκαλεί εντύπωση γιατί ο Ζαπορόζετς κάλεσε τον Υπουργό για ένα μάλλον δευτερεύουσας σημασίας ζήτημα και όχι κάποιο στέλεχος της NKVD (μυστικής υπηρεσίας της ΕΣΣΔ).
Η αλήθεια αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατο του Στάλιν. Ο δολοφόνος του Κίροφ, λεγόταν Λεονίντ Νικολάεφ. Βρισκόταν για καιρό υπό τον «έλεγχο» του Ζαπορόζετς και εκτελούσε τις εντολές του, οι οποίες προέρχονταν από τον Γιάγκοντα και στόχευαν πιθανότατα στη δολοφονία του Κίροφ.
Ποιος ήταν ο Λεονίντ Νικολάεφ;
Ο Λεονίντ Νικολάεφ γεννήθηκε το 1904 (Πηγή: Βικιπαίδεια). Εντάχθηκε πολύ μικρός στο ΚΚΣΕ. Μετά την επικράτηση της επανάστασης εντάχθηκε στην Τσέκα, τη μετέπειτα NKVD. Καθώς δεν είχε ικανοποιητική απόδοση, στάλθηκε σε ένα στρατόπεδο αντιφρονούντων στη Σιβηρία. Και εκεί, ο ύψους μόλις 1,52 μ. και πολύ αδύνατος Νικολάεφ απέτυχε. Κλήθηκε πίσω στο Λένινγκραντ και τοποθετήθηκε σε υποβαθμισμένη θέση. Αυτό τον εξόργισε, γιατί θεωρούσε ότι ήταν θύμα κάποιας από τις κλίκες που είχαν κυκλώσει το ΚΚΣΕ, το οποίο είχε ξεφύγει από τις ρίζες της Επανάστασης του 1917.
Μάλιστα, έστελνε συνεχώς επιστολές με παράπονο στα γραφεία του Κόμματος στο Λένινγκραντ. Σύντομα απομακρύνθηκε από τη θέση του και διαγράφηκε από το ΚΚΣΕ. Μάλιστα, η NKVD ενημερώθηκε γι’ αυτόν. Μάλλον ξαφνικά, το καλοκαίρι του 1934 επαναπροσλήφθηκε στην Αστυνομία του Λένινγκραντ και επανήλθε στις τάξεις του κόμματος. Φαίνεται ότι στα κεντρικά γραφεία της NKVD στη Μόσχα διέγνωσαν ότι ένας τέτοιος τύπος, ίσως τους φανεί χρήσιμος.
Φρόντισαν λοιπόν για την πλήρη αποκατάστασή του. Κατά μία άλλη εκδοχή, η επάνοδος του Νικολάεφ και στις δύο θέσεις ήταν αποτέλεσμα παρακλήσεων της πανέμορφης συζύγου του Μίλντα, που ήταν γεννημένη το 1901 και εργαζόταν σε υπηρεσία του κόμματος στο Σμόλνι. Πιθανότατα ήταν ερωμένη του Κίροφ, κάτι που γνώριζε και ο ίδιος ο Νικολάεφ. Ο Κίροφ ήταν παντρεμένος με τη Maria Lvovna Markus, με την οποία δεν απέκτησαν βιολογικά παιδιά. Φαίνεται πάντως ότι ήταν… μέγας γυναικάς.
Ο Νικολάεφ θέλοντας να έχει έναν ισχυρό υποστηρικτή, «επέλεξε» τον Ζαπορόζετς, ο οποίος τον είχε προσεγγίσει και επιδίωξε να δημιουργήσει σχέσεις εμπιστοσύνης μαζί του. Προφασιζόμενος ότι συμφωνεί με τον Νικολάεφ, του καλλιέργησε την ιδέα ότι για όλα υπεύθυνος ήταν ο Κίροφ. Ίσως ο Νικολάεφ είχε ενοχοποιήσει τον Κίροφ, λόγω της σχέσης του με τη σύζυγό του και ο Ζαπορόζετς φρόντισε απλά να του οπλίσει το χέρι…
Ήταν ο Στάλιν αυτός που διέταξε τη δολοφονία του Κίροφ;
Αν δει κάποιος τα πράγματα επιδερμικά, θα αποκλείσει κάθε ενδεχόμενη εμπλοκή του Στάλιν στη δολοφονία του καλού του φίλου Κίροφ, νο2 στην κομματική ιεραρχία. Ο Κίροφ έσωσε την Επανάσταση στο Αστραχάν το 1919, όταν με διαταγή του οι Μπολσεβίκοι έπνιξαν στον Βόλγα ή εκτέλεσαν σε δρόμους και πλατείες, περίπου 3.000 απεργούς και στασιαστές εργάτες. Για να «ξεπλυθεί» ο Κίροφ άρχισε να προβάλλεται ως φιλότεχνος, άνθρωπος του πολιτισμού και λάτρης του χορού. Μάλιστα, τα περίφημα μπαλέτα Μαριίνσκι, το 1935 πήραν το όνομά του. Λέγεται ότι μερικές μπαλαρίνες είχαν πολύ «στενές» σχέσεις με τον Κίροφ.
Μετά το 1990, τα μπαλέτα πήραν το αρχικό τους όνομα ξανά. Σήμερα πάντως είναι κυρίως γνωστά ως «μπαλέτα Κίροφ- Μαριίνσκι». Για ποιον λόγο ο Στάλιν να διατάξει τη δολοφονία ενός στενού του φίλου, που του συμπαραστάθηκε σε κάθε δύσκολη στιγμή; Μια εύκολη απάντηση είναι ότι ο Στάλιν ήταν αδίστακτος και απίστευτα ψυχρός. Τα πράγματα όμως είναι πιο σύνθετα. Έχοντας απαλλαγεί από τους τροτσκιστές και άλλους αντιπάλους, ο Στάλιν συγκάλεσε τον Ιανουάριο του 1934 το 17ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, γνωστό και ως «Συνέδριο των Νικητών». Εκεί πήραν τον λόγο και γνωστοί αντίπαλοι του Στάλιν.
Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν, Ρίκοφ, Τόμσκι, Ράντεκ κ.ά, που αναγκαστικά συμφώνησαν με τον Στάλιν, σε μια επίπλαστη επίδειξη κομματικής ενότητας. Σε πολλές μυστικές ψηφοφορίες, οι εισηγήσεις του Στάλιν καταψηφίστηκαν.
Φυσικά, οι υπεύθυνοι της ψηφοφορίας νόθευσαν τα αποτελέσματα… Η δεκάχρονη διακυβέρνηση της ΕΣΣΔ από τον Στάλιν, αλλά κυρίως ο τρόπος άσκησης της εξουσίας ενοχλούσαν ακόμα και στενούς συνεργάτες του. Στο πρόσωπο του μετριοπαθούς Κίροφ, που θριάμβευσε σε πολλές ψηφοφορίες, στη διάρκεια του Συνεδρίου, αρκετοί άρχισαν να βλέπουν τον διάδοχο του Στάλιν. Ακόμα και η “Πράβντα” έφτασε στο σημείο να γράψει για τον Κίροφ: “Πρόκειται για εξέχοντα λενινιστή και ευνοούμενο του κόμματος”. Πλέον, ο Κίροφ είχε προγραφεί από τον Στάλιν. Μάλιστα, τον Αύγουστο του 1934 έγινε, όχι από τον Νικολάεφ, αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας εναντίον του…
Ο Στάλιν… ανακρίνει τον Νικολάεφ
Σε μια πρωτοφανή ενέργεια στα παγκόσμια χρονικά, ο Στάλιν αποφάσισε να ανακρίνει ο ίδιος τον δολοφόνο του Κίροφ!
Έτσι, αποφάσισε να μεταβεί στο Λένινγκραντ. Ο Γιάγκοντα, ο Επίτροπος της NKVD δεν περιλαμβανόνταν στην ακολουθία του. Πιστεύοντας ότι έχει γίνει λάθος πήγε στον σιδηροδρομικό σταθμό, απ’ όπου θ’ αναχωρούσε το τρένο με τον Στάλιν, ο οποίος τον έδιωξε κακήν κακώς. Το μέλλον του ήταν καθορισμένο. Εκτελέστηκε ως προδότης το 1938. Την ίδια τύχη είχε και ο Ζαπορόζετς. Κατηγορήθηκε ότι δεν έλαβε τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του Κίροφ. Κλείστηκε σε στρατόπεδο, συγκέντρωσης, όπου όμως είχε καλή μεταχείριση. Ξαφνικά, εκτελέστηκε μια μέρα του 1937, χωρίς καμία εξήγηση.
Επανερχόμαστε όμως στον… ανακριτή Στάλιν. Ρώτησε τον Νικολάεφ “γιατί σκότωσε τον Κίροφ;”. Η απάντηση σόκαρε τον Στάλιν: “Ήθελα να σκοτώσω τον μηχανισμό του κόμματος. Το κόμμα έχει αρχίσει να εκφυλίζεται και να μετατρέπεται σε γραφειοκρατικό κατεστημένο”. Ξεπερνώντας τον αρχικό αιφνιδιασμό, ο Στάλιν επανήλθε με νέα ερώτηση:
“Ποιος σε έβαλε να σκοτώσεις τον σύντροφο Κίροφ;”. Ο Νικολάεφ σήκωσε το δεξί του χέρι και έδειξε τρία στελέχη της NKVD που ήταν παρόντα στην ανάκριση: “Εκείνοι εκεί. Αυτοί με οδήγησαν να διαπράξω τον φόνο”. Ο Στάλιν γύρισε και κοίταξε τους τρεις, αλλά δεν είπε τίποτα. Αυτοί όρμησαν στον Νικολάεφ και τον ξυλοκόπησαν ανελέητα! Κανείς δεν τους εμπόδισε…
Για ποιο λόγο θεωρείται ότι ο Νικολάεφ δεν ενήργησε μόνος του;
Ο Νικολάεφ μπήκε στο Σμόλνι, το καλύτερα φρουρούμενο κτίριο του Λένινγκραντ δείχνοντας σ’ όλους τους φρουρούς μια κομματική ταυτότητα, που του χορήγησε ο Ζαπορόζετς με παρέμβαση του Γιάγκοντα και μια άδεια εισόδου και κυκλοφορίας σε όλο το Σμόλνι που του είχε χορηγήσει η σύζυγός του για να την επισκέπτεται. Αν και ήταν αστυνομικός και δικαιολογείται η κατοχή όπλου (το είχε κρύψει σε μια τσάντα) δεν έγινε κανένας έλεγχος στον Νικολάεφ. Στο γραφείο του Κίροφ, δεν υπήρχε φρουρός ασφαλείας.
Σε ένα κτίριο που είχαν συγκεντρωθεί τα κορυφαία στελέχη του ΚΚΣΕ στο Λένινγκραντ η φρούρηση ήταν ανύπαρκτη. Στις 3/12, σε δύο μέρες, η σορός του Κίροφ μεταφέρθηκε στη Μόσχα για να καεί και η τέφρα του να ταφεί στο Κρεμλίνο. Η κηδεία του, που παρέπεμπε σε ανάλογη τελετή για ήρωες έγινε στις 6/12/1934. Την τεφροδόχο σε σχήμα φερέτρου κρατούσαν: ο Στάλιν, ο Πρόεδρος της ΕΣΣΔ Καλίνιν, ο Στρατάρχης Βοροσίλοφ και ο ΥΠΕΞ Μολότοφ. Στις 28 Δεκεμβρίου 1934 άρχισε η δίκη του Νικολάεφ και άλλων 13 ατόμων που είναι άγνωστο αν εμπλέκονταν ή όχι στη δολοφονία του Κίροφ. Η δίκη έγινε κεκλεισμένων των θυρών. Στην υπεράσπιση, δεν δόθηκε το δικαίωμα να μιλήσει! Και οι 14 κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Εκτελέστηκαν στις 30 Δεκεμβρίου 1934.
Το 1935 εκτελέστηκαν, άγνωστο γιατί, η σύζυγος του Νικολάεφ, ο αδελφός της και η νύφη της! Τα δύο παιδιά του ζευγαριού Νικολάεφ μεγάλωσαν σε ορφανοτροφείο…
Οι υπαινιγμοί Χρουστσόφ το 1956 – Το απίστευτο τέλος του Μπορίσοφ.
Στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, που έγινε κεκλεισμένων των θυρών το 1956 ο Χρουστσόφ αναφέρθηκε και στην υπόθεση Κίροφ. Χωρίς να τον αναφέρει βέβαια “φωτογράφισε” τον Στάλιν ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας του. Αναφέρθηκε μάλιστα στον θάνατο του Μπορίσοφ, για τον οποίο μάλλον ελάχιστοι γνώριζαν ως τότε τι είχε συμβεί.
Ο Ζαπορόζετς μετά τη δολοφονία του Κίροφ συνέλαβε τον Μπορίσοφ γιατί τον είχε αφήσει αφύλαχτο. Τον έκλεισε δε σε κάποιον χώρο, που μόνο ο ίδιος γνώριζε. Ο… ανακριτής Στάλιν ζήτησε να εξετάσει, από τους πρώτους μάλιστα του Μπορίσοφ. Ο Ζαπορόζετς έστειλε… ένα καμιόνι στον χώρο όπου κρατούνταν ο Μπορίσοφ! Αυτός επιβιβάστηκε στην καρότσα του, η οποία ήταν σκεπασμένη και κανείς δεν γνώριζε αν μαζί με τον Μπορίσοφ υπήρχαν και άλλα άτομα. Στη διαδρομή σημειώθηκε ένα “τροχαίο ατύχημα” που οδήγησε στον θάνατο του Μπορίσοφ. Κανείς άλλος δεν έπαθε τίποτα, άλλωστε αυτό που συνέβη ήταν ασήμαντο.
Το καμιόνι έξυσε έναν τοίχο! Ο Χρουστσόφ που αποκάλυψε τι έγινε με τον Μπορίσοφ αναρωτήθηκε, εύλογα, γιατί χρησιμοποιήθηκε καμιόνι για τη μεταφορά του. Μαζί με τον Μπορίσοφ βρίσκονταν δύο άνδρες της NKVD. Σε κάποιο σημείο της διαδρομής, ο συνοδηγός, άντρας της ΝKVD πήρε το τιμόνι ξαφνικά και επιχείρησε να ρίξει το καμιόνι σ’ ένα σπίτι. Γρήγορα όμως ο οδηγός ανέκτησε τον έλεγχο και το καμιόνι απλά έξυσε τον τοίχο του σπιτιού. Γιατί σκοτώθηκε μόνο ο Μπορίσοφ αναρωτήθηκε ο Χρουστσόφ, που αποκάλυψε ότι οι δύο αξιωματικοί της NKVD που συνόδευαν τον Μπορίσοφ εκτελέστηκαν αργότερα. “Αυτό σημαίνει ότι κάποιος ήθελε να τους εξαφανίσει για να εξαλείψει όλα τα ίχνη”, είπε κλείνοντας.
Η “Μεγάλη Τρομοκρατία” του Στάλιν
Ο Στάλιν απέδωσε τη δολοφονία του Κίροφ στους εχθρούς της εργατικής τάξης. “Τον δολοφόνο έστειλαν οι εχθροί της εργατικής τάξης”, ανέφερε το πρώτο κυβερνητικό ανακοινωθέν”. Ποιοι ήταν όμως αυτοί; Η απορία λύθηκε σύντομα. Μια ντιρεκτίβα της ΚΕ του ΚΚΣΕ έδινε διαταγή σε όλες τις οργανώσεις του κόμματος να εκδιώξουν από τις τάξεις τους, όσα άτομα θεωρούνται ύποπτα για διαφωνία με την επίσημη γραμμή του κόμματος. Η NKVD εξαπέλυσε πράκτορες σε όλη την ΕΣΣΔ για τη σύλληψη, τον βασανισμό, την εξορία ή και την εκτέλεση όσων θεωρούνταν τροτσκιστές ή οπαδοί των Ζινόβιεφ και Κάμενεφ.
Το Λένινγκραντ πλήρωσε βαρύ τίμημα 30.000 – 70.000 άτομα συνελήφθησαν και υποχρεώθηκαν να διασχίσουν πεζή(επίρρημα, <αρχ. πεζή), κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες εκατοντάδες χιλιόμετρα. Έφτασαν στις παγωμένες στέπες της Σιβηρίας και κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εκεί πέθαναν οι περισσότεροι. Κάποιοι εκτελέστηκαν χωρίς λόγο και άλλοι αυτοκτόνησαν.
Η Ο.Γ. Σαπουνόφσκαγια, στέλεχος του ΚΚΣΕ, που ήταν έγκλειστη για δέκα χρόνια στην τρομερή Κολιμά (1938-1948), ωστόσο παρέμεινε πιστή κομμουνίστρια ως τον θάνατό της (1990), σε επιστολή της προς τον Α.Ν. Γιάκοβλεφ, για τις συνθήκες δολοφονίας του Κίροφ, κάνει μνεία για ένα έγγραφο της K.G.B. που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς. Σε αυτό αναφέρεται ότι από τον Ιανουάριο του 1935, ως τον Ιούνιο του 1941 συνελήφθησαν συνολικά 19.840.000 άτομα, από τα οποία 7.000.000. εκτελέστηκαν στις φυλακές. Συνολικά, με τους πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς, τα θύματα του Στάλιν, συμπεριλαμβανομένων και των 4,5 εκ. νεκρών από τον λιμό της Ουκρανίας ήταν 20.000.000…Κάποιοι βέβαια θεωρούν ότι ήταν πολύ περισσότερα, πάντως τα θύματα του Μάο, ήταν σε κάθε περίπτωση, πολύ περισσότερα…
Βασική πηγή μας, ήταν το άρθρο του Τίτου Ι. Αθανασιάδη, «Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΣΕΡΓΚΕΪ ΚΙΡΟΦ, ΛΕΝΙΝΓΚΡΑΝΤ 1934», στο περιοδικό «ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ», ΤΕΥΧΟΣ 692, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2026.
